Ísland og HM 2026 — Af hverju við erum ekki þar og hvað gerist næst

Ég var á Laugardalsvelli í október 2024 þegar Ísland tapaði síðasta riðilsleiknum og undankeppnin var formlega búin. Þögn á leikvanginum var ekki reiði — hún var sorg. Sú sama tilfinning og þegar eitthvað sem var orðið hluti af þjóðareiningunni hverfur: minningin um Frakkland 2016, þegar 10% þjóðarinnar ferðaðist til Evrópu til að styðja liðið, og Rússland 2018, þegar 380 þúsund manna þjóð sendi lið á heimsmeistaramótið. Nú, á HM 2026, verðum við áhorfendur. En sagan okkar er ekki búin — og þessi grein fjallar um hvers vegna við erum ekki þar, hvað gerist næst og hvernig við njótum HM 2026 sem þjóð sem elskar fótbolta jafnvel þótt við séum ekki á mótinu.

Undankeppnin — hvað fór úrskeiðis í riðli D?

Riðill D í evrópsku undankeppninni var ekki blindur blettur — við vissum frá upphafi að Frakkland var ósigurbeint. Spurningin var alltaf um annað sætið, og þar stóðum við gegn Úkraínu. Og þar mátum við okkur ekki.

Tölurnar segja skýra sögu. Ísland safnaði átta stigum úr átta leikjum: tveir sigrar, tvö jafntefli, fjögur töp. Úkraína fékk fjórtán stig og tryggði annað sæti snemma. Stærsta vandamálið var ekki einstaklingsleg gæði — við áttum leikmenn í evrópskum deildarkeppnum — heldur samhæfing og dýpt. Þegar lykilmenn meiðdust, vorum við ekki með jafn sterkan varabekk og keppinautarnir. Úkraína gat skipt um fjóra leikmenn án þess að gæðin breyttust merkjanlega. Við gátum það ekki.

Annar þáttur sem ég sé frá innri hring er taktískur. Þjálfarateymið hélt fast í 4-4-2 kerfið sem virkaði á Evró 2016 og HM 2018 — sterkt, skipulegt og varnartungt. En evrópskur fótbolti hefur þróast og lið sem treysta á vörn og gagnárásir þurfa meiri snilldi á framherjastöðum en við höfðum. Frakkland og Úkraína léku báðir í kringum vörnina okkar með hraða og tæknilegum gæðum sem við höfðum ekki svar við. Á HM 2018 virkaði aðferðin vegna þess að hún var ný og óvænt — átta ár seinna er hún fyrirsjáanleg.

Þriðji þátturinn er kynslóðaskipti. Liðið sem fór til Rússlands 2018 var á besta aldri: Gylfi Sigurðsson, Aron Gunnarsson, Birkir Bjarnason, Hannes Halldórsson — allir á bilinu 27-32 ára. Nú, árið 2026, eru þessir leikmenn komnir á eftirlaun eða undir lok ferils síns. Nýja kynslóðin er á leiðinni en hefur ekki náð sama samheldni og reynslu. Þetta er eðlilegt og gerist hjá öllum litlum þjóðum — en það gerir nú tímabilið erfitt.

Eitt atriði sem ég vil nefna sérstaklega: undankeppnin var ekki algjört áfall. Sigurinn á Aserbaídsjan heima og útileikjajafntefli gegn Úkraínu sýndu að liðið berst. En á HM-stigi þarf meira en bardagaanda — þú þarft gæði sem passa inn í nútímalegan fótbolta, og þar vantaði okkur 2025.

Ef ég skoða stöðuna samanborið við 2016 og 2017, þegar liðið var á toppnum, er stærsti munurinn þessi: á gullaldartímanum átti Ísland átta til tíu leikmenn sem spiluðu reglulega í sterkum evrópskum deildum — Everton, Cardiff, Basel, AZ Alkmaar, og fleiri. Nú er fjöldinn nær fjórum til sex. Það er ekki nægilega mikill munur til að skipta um gæðaflokk, en á þessu stigi — þar sem munurinn á HM-sæti og þriðja sæti í riðli er þrjú til fjögur stig — getur einn góður leikmaður á réttum stað breytt öllu. Við höfðum ekki þann leikmann í undankeppninni 2024-2025.

Framtíð íslensks knattspyrnuliðs — innherjasýn

Í stað þess að dvelja við vonbrigðin vil ég skoða hvað er framundan. Ísland er enn lítil knattspyrnuþjóð — 380 þúsund manns, sem þýðir um 150 þúsund karlmenn á réttum aldri, sem þýðir um 25 þúsund virka knattspyrnumenn — en innviðirnir sem byggðir voru á árunum 2000-2015 eru enn til staðar. Innanhússhöllin á Kópavogi, þjálfunarmiðstöðvar víða um land og þjálfaramenntun í heimsklassa eru grunnur sem fáar þjóðir af okkar stærð hafa.

Nýja kynslóðin er á mismunandi stigi: sumir eru í deildum erlendis, aðrir eru enn í íslensku deildinni. Ég sé tvö til þrjú nöfn sem gætu verið grunnur næsta gullaldarskeiðs — en þeir þurfa tvö til þrjú ár til að þroskast. Undankeppni HM 2030 (sem fer fram í Spáni, Portúgal og Marokkó) byrjar árið 2028 og þá gæti Ísland verið tilbúið. Ef ný kynslóð þroskast eins og sú fyrri — þar sem allir lykilmenn voru orðnir þrír til fimm ára eldri en margir gera sér grein fyrir þegar gullaldarskeiðið hófst — þá er von á góðum tímum.

En ég vil vera heiðarlegur: það er engin sjálfgefin trygging. Litlar þjóðir upplifa gullaldarskeið sem koma og fara — Danmörk á tíunda áratugnum, Grikkland 2004, Wales 2016, og við 2016-2018. Sumar ná öðru gullaldarskeiði (Króatía, Danmörk), aðrar gera það ekki. Spurningin er hvort íslenskt knattspyrnukerfi geti haldið áfram að framleiða leikmenn á alþjóðlegum gæðum jafnt og þétt — og svarið við þeirri spurningu mun skýrast á næstu tveimur til þremur árum.

Eitt styrkleikamerki sem ég sé er vinna KSÍ með unglingaflokkum. Íslenski U-21 landsliðið hefur sýnt betri niðurstöður á undanförnum árum en margir gera sér grein fyrir. Leikmenn á aldrinum 18-22 eru að fá tækifæri í erlendum deildum og safna reynslu sem eldri kynslóðin fékk ekki fyrr en seinna á ferlinum. Ef þessi þróun heldur áfram — og ef KSÍ heldur áfram fjárfestingu í innanhússvöllum og þjálfaramenntun — þá er Ísland ekki þjóð sem fór einu sinni á HM og kom aldrei aftur. Þetta er þjóð sem getur farið aftur.

Norðurlandabrœður — hvers vegna við styðjum Noreg á HM 2026

Þegar Ísland er ekki á mótinu þarf maður lið. Og fyrir okkur er valið augljóst: Noregur. Ekki aðeins vegna þess að þeir eru nánustu nágranni okkar og tungumálin eru skyld (ég les norsku án vandkvæða og flestir Íslendingar gera það), heldur vegna djúprar sögulegrar tengingar. Ísland var hluti af norskri konungsveldi í aldir og menningarböndin eru sterkari en flestir gera sér grein fyrir. Þegar Noregur spilar á HM, tilheyrir hluti af okkar þjóðarsál.

Noregur spilar í Riðli I gegn Frakklandi, Senegal og Írak. Haaland er auðvitað stjarna liðsins og leikmaður sem við Íslendingar þekkjum vel — hann hefur skorað á móti okkur og við berum virðingu fyrir honum. Fyrsti leikur Noregs er 16. júní klukkan 22:00 að íslenskum tíma, sem er fullkomlega horftækt á hvítri júnínótt. Lokafrágangurinn gegn Frakklandi 26. júní klukkan 19:00 er besti tíminn fyrir okkur — og ef Noregur kemst úr riðlinum, verður það hátíðarstund sem engin önnur þjóð á mótinu getur gefið okkur.

Eitt sem ég hef tekið eftir á undanförnum árum: samfélagsmiðlar hafa tengt norræna knattspyrnuaðdáendur á nýjan hátt. Íslenskir, norskir, sænskir og danskir aðdáendur styðja hvert annað á mótum á leið sem var ekki til fyrir 2016. Þegar Danmörk komst í undanúrslit á EM 2020 gleðdust Íslendingar eins og Danir. Þegar Ísland komst á HM 2018 gleðdust Norðmenn eins og Íslendingar. Þessi norræna samheldni er eitt fallegasta sem ég hef upplifað í fótboltanum — og á HM 2026 verðum við öll norsk. Það er eitthvað sérstakt við að horfa á lið frá nágrannaþjóð spila á stærsta sviði heimsins og vita að þeir bera hluta af okkar sögu og menningu á herðum sér.

HM 2026 frá Íslandi — hvernig njótum við þess

Að vera ekki á mótinu þýðir ekki að HM 2026 skipti okkur ekki máli. Hvítar nætur í júní og júlí þýða að seint kvöld er eins og snemma kvöld — og íslensk menning hefur alltaf tekið vel á móti mörgum kvöldum frammi. Leikir Noregs verða á ásættanlegum tíma: 19:00 til 00:00 að íslenskum tíma, sem er fullkomlega horftækt. Og ef Noregur kemst langt á mótinu, mun Reykjavík springa af gleði eins og 2016 og 2018.

Fyrir veðmálaáhugafólk er HM 2026 gríðarlegt mót — 104 leikir á 39 dögum, fleiri en nokkurn tíma, og fleiri tækifæri til að finna verðmæti á veðmálamarkaðnum. Ísland er ekki á mótinu en íslenskir veðjarar geta nýtt sér þekkingu sína á norrænum fótbolta, á Noregi sérstaklega, til að finna veðmál sem aðrir horfa framhjá. Norræn tenging er raunverulegt forskot á veðmálamarkaðnum — fáir veðjarar utan Norðurlanda fylgjast jafn náið með norskum fótbolta og við.

Og svo er það draumurinn. HM 2030 í Spáni, Portúgal og Marokkó er fjögur ár í burtu. Ísland hefur sýnt heiminum að smá þjóð getur keppt á hæsta stigi — og jafnvel þótt núverandi kynslóð hafi ekki náð sama árangri, er grunnurinn til staðar. Á greiningarsíðunni okkar um Noreg á HM 2026 förum við yfir allt sem þú þarft til að styðja norræna bræður okkar á mótinu — og ef allt gengur vel, sjáumst við á vellinum 2030.